Group attribution error

jon-tyson-eIhH7RTlTZA-unsplash

“En er was eens… een stereotype”

Belgen zijn dom, Duitsers hebben geen humor en Russen houden van wodka. Even een paar stereotypen die door mijn jeugd heen het fundament zijn geweest van een hoop grappen. En ook nu kan ik nog steeds stuk gaan om een goeie Belgenmop. Toch heb ik me altijd verwonderd waar deze beelden vandaan komen. Want als Belgen dom zijn waarom is Brussel dan de hoofdstad van de EU? En als Duitsers geen gevoel voor humor hebben waarom zag er laatst dan twee lachen? Misschien omdat deze stereotypen toch geen afspiegeling zijn van de werkelijkheid? Inderdaad, waarschijnlijk zijn ze het resultaat van een group attribution error (‘groepsattributiefout’).

Group attribution error stamt uit de neiging van ons brein om een gebrek aan informatie in te vullen door te generaliseren en aannames te doen. Ons brein doet dit om sneller en efficiënter te kunnen werken. Daarbij treedt group attribution error in twee vormen op.

De eerste vorm is dat we kenmerken van, of oordelen over een individu, toekennen aan een grotere groep. Dat gebeurde bijvoorbeeld na de economische crisis van begin 2000. Door het falen van een paar banken stortte de markt in. Vervolgens verloor iedereen het vertrouwen in bankiers, ondanks het feit dat de meeste bankiers integer handelden.

De tweede vorm is dat we beslissingen of gedrag van een groep gebruiken om aannames te doen over individuen uit die groep. Zo ontkomt geen enkele Brit in mijn omgeving tegenwoordig aan de vraag wat hij van Brexit vindt. Want ja daar houdt iedereen in Groot-Brittannië zich nu mee bezig toch?

Het effect van group attribution error is het sterkst wanneer we kijken naar individuen of groepen die erg van ons verschillen. We zijn dan sneller geneigd om attributen van de één op de ander te kopiëren. Wanneer we kijken naar mensen die dicht bij ons staan lijkt het effect te verdwijnen. Dan zijn we wel in staat de groep en het individu apart te zien. Zo weet ik dat echt niet iedere bioloog zoals Freek Vonk is of geitenwollen sokken draagt, maar loopt iedere aandelenhandelaar natuurlijk wel in pak!

Op maatschappelijk niveau zien we group attribution error terug in het bestaan van stereotypen. Of in hoe publieke opinie reageert op het nieuws. Film en (social) media spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van een group attribution error. We komen daardoor in aanraking met mensen en culturen die erg van ons verschillen. Culturele stereotypen worden dan vaak overdreven neergezet en zonder veel context. In dit geval biedt het goede voedingsbodem voor de group attribution error die aanslaat op dingen die ons vreemd zijn. Aangewakkerd door een angst voor het onbekende resulteert group attribution error dan in een aantal van onze grootste maatschappelijke issues.

Group attribution error is een venijnige cognitieve valkuil die ons maar al te veel problemen oplevert. De huidige tijdsgeest met haar vele informatieprikkels vraagt dat we hier zorgvuldig mee omgaan. Het ondervangen van deze valkuil kan dan ook beginnen met een gevleugelde uitspraak van de oud-Griekse filosoof Socrates: “Ik weet dat ik niets weet.” Zo staan we onszelf toe om te leven met onvolledige informatie. En dan kan bewustzijn van deze cognitieve fout juist een signaal zijn om zorgvuldiger informatie te verzamelen. Waardoor begrip en acceptatie van mensen toeneemt; met name die in ‘andere’ groepen. Wie weet is dit artikel wel een eerste stap in het ontdekken van je onwetendheid.