Illusory truth effect

brett-jordan-wW-lhteuK0o-unsplash

Steeds herhalen, altijd voordelig!”

In het boek 1984 van George Orwell is Winston een medewerker van het Ministerie van Waarheid. Via dit ministerie manipuleert het dictatoriale regime van Oceania de waarheid om het volk onder de duim te houden. Eén van de verhalen die wordt verspreid is die van de continue oorlog met twee andere superstaten. Als lezer geloof ik er lang in dat die oorlog bestaat, ondanks dat het objectieve bewijs dunnetjes is. Maar er wordt continu over verteld. Dan moet er toch wel een kern van waarheid in zitten? Ik ben hier onder de betovering van de illusory truth effect (ondanks de fictie in 1984).

Nu klinkt dit verhaal van een dictatoriaal regime van het boek 1984 als een ver van je bed show. Toch is het effect alom vertegenwoordigd in onze maatschappij. We geloven informatie sneller als het vaak genoeg wordt herhaald. “Sporten is goed voor je”, “Let’s make America great again!”,
”Steeds verrassend, altijd voordelig!1. En wat is de accuratesse van al deze uitspraken? Precies,
als je er even op broedt, dan zijn er gaten te vinden in de intuïtief waterdichte claims.

Wat is de verklaring voor dit effect? Ons brein heeft het druk, druk, druk. Met duizenden te nemen beslissingen per dag. Ons rationele brein houdt erg van uitbesteden van deze besluiten. Het liefst aan heuristieken. Simpelweg zorgen deze mentale afsnijroutes ervoor dat ons brein niet overbelast raakt. Het liefst zijn deze heuristieken zo energiezuinig en gemakkelijk mogelijk. Informatie die we al eerder hebben vernomen wordt eerder verwerkt door inzet van een heuristiek. Deze neigt ernaar om het verwerken af te raffelen, waardoor de toets op het waarheidsgehalte mogelijk wordt overgeslagen. Alleen voelt het al snel als waarheid, omdat het zo herkenbare informatie is.

Op een maatschappelijk niveau is dit problematisch. We worden ons steeds meer bewust van nepnieuws via online/social media. Misinformatie bereikt mensen zes maal sneller dan betrouwbare informatie. En heeft een veel grotere kans om opnieuw gedeeld te worden2. Daarmee worden we gemakkelijk herhaaldelijk blootgesteld aan misinformatie, wat deze bias in de hand speelt. We overschatten ons vermogen om deze nepinformatie te herkennen en onderscheiden van betrouwbare informatie.

Het is goed om van tijd tot tijd eens kritisch te kijken naar dingen die we makkelijk voor waar aannemen; hoe ogenschijnlijk logisch die ook zijn. Want misschien ben je een tijd terug dus in deze bias getrapt. Zeker als we op social media een nieuwsbericht of claim vanuit het niets steeds vaker voorbij zien komen. Dit zou een alarmbel moeten doen rinkelen. Als het ware ontwikkelen we dan een ingebouwde leugendetector. En als we die dan toch hebben kunnen we hem ook wat vaker op onszelf richten om de self-serving bias in de kiem te smoren.

Referenties

1 In deze slimme marketing slogan van retailketen Kruidvat zit ook een slimme alliteratie gestopt. Waardoor het rhyme-as-reason effect tegelijk ook wordt ontlokt.

2 https://www.theatlantic.com/technology/archive/2018/03/largest-study-ever-fake-news-mit-twitter/555104/