Self-serving bias

adult-architecture-bandana-1371177

“Ik hou van mij”

Met een mooie afsprong, land ik soepel na een (voor mij) moeilijke route te hebben uitgeklommen. “Wat ben ik toch goed. Echt in vorm vandaag!” Wanneer ik de volgende route halverwege al van de muur val gaat er wel wat anders door me heen. “Gladde boulders zeg! En die vent die naast me klom maakte me nerveus.” Grappig hoe ik anders denk over mijn succes dan mijn flater. Na enig zoeken blijkt dat we daar allemaal weleens last van hebben. Dat heeft namelijk te maken met de zogenaamde Self-serving bias.1 Die klinkt een beetje vies: ”Self-serving bias”. Alsof de wereld om mij draait. Misschien is het daarom goed eerst toe te lichten wat deze bias ons brengt. Voordat we kijken naar de problemen die hij veroorzaakt.

De self-serving bias komt voort uit het deel van ons onderbewuste dat ons ego beschermt. Dat doet het door onze attributie te beïnvloeden. Attributie is het proces waarmee we gedrag verklaren in termen van oorzaak en gevolg.2 Wanneer we onszelf zien als de oorzaak van bepaald gedrag, of de gevolgen daarvan ons toe eigenen, dan noemen we dat interne attributie. Leggen we de oorzaak of gevolgen van ons gedrag, of dat van een ander, buiten onszelf, dan noemen we dat externe attributie.

Een voorbeeld: Bij het poolen heb ik de genoemde bal in de juiste pocket geschoten, “dat was een mooi schot, al zeg ik het zelf”. Ik zie mezelf dan als de oorzaak van het succes, en eigen met dat succes toe (interne attributie). Een potje later mis ik, op spectaculaire wijze, waarna mijn tegenstander wint. “Weet je wat, volgens mij is deze keu krom.” Ik leg de oorzaak buiten mijzelf en neem afstand van het (slechte) resultaat (externe attributie).

Terug naar de self-serving bias, en misschien heb je die zijn werk al zien doen in het voorbeeld. De self-serving bias zorgt ervoor dat we geneigd zijn om successen sneller aan onszelf toe te kennen, en mislukkingen eerder buiten onszelf te plaatsen. Daarmee voedt het een positief zelfbeeld. Door successen toe te staan, en mislukkingen buiten de poort te houden. Heel handig, want we zijn dikwijls zelf de oorzaak van ons succes, en lang niet altijd verantwoordelijk voor wat er fout gaat.

De angel zit hem erin wanneer we hierin doorslaan en het een bias wordt. Soms zijn we namelijk iets te gretig met het toe eigenen van successen. Waardoor we een groter aandeel van de glorie opeisen dan we eigenlijk recht op hebben. Of we schuiven dingen te makkelijk van ons af door anderen of omstandigheden de schuld te geven. Daarbij speelt niet altijd en self-serving bias. Uit studies is bijvoorbeeld gebleken dat, wanneer mensen als groep een resultaat behalen, individuele leden sneller geneigd zijn om succesen toe te kennen aan het gehele team. Ook delen zij de verantwoordelijkheid voor fouten dan gezamenlijk. Als we de mensen met wie we werken minder goed kennen of niet mogen, zien we de self-serving bias weer opduiken.3 Op zich hoeft dat niet erg te zijn. Maar daarmee ontnemen we onszelf wel de kans om te leren van onze fouten. Waardoor we een blinde vlek kunnen krijgen en een illusionair zelfbeeld ontstaat.

Een dergelijk illusionair zelfbeeld hoeft in veel gevallen nog geen kwaad te doen. Maar op het moment dat iemand onbewust het eigen falen bij andere legt, en door het inzetten van een machtspositie daarmee schade berokkent, gaat het mis. En voor de gewone sterveling is het ook makkelijk voor te stellen hoe vervelend deze bias kan zijn. Kijk naar de tv show The Office waar manager Michael Scott (Steve Carell) alle problemen bij anderen neerlegt en zichzelf geweldig vindt. Met als gevolg dat hij totaal niet serieus wordt genomen door zijn medewerkers, en iedereen zich aan hem ergert. Goeie kans dat Michael Scott dagelijks te lijden heeft onder een self-serving bias. Misschien bezingt Harrie Jekkers het wel het mooiste in zijn liedje “Ik hou van mij”. Een beetje nederigheid zou hier dan ook geen kwaad kunnen. En niet in het minste omdat die ook helpt de volgende bias te bedwingen: naive realism.

Referenties

1 Myers, D.G. (2015). Exploring Social Psychology, 7th Edition. New York: McGraw Hill Education

2 Malle, Bertram F. (2004). How the Mind Explains Behavior: Folk Explanations, Meaning, and Social Interaction. MIT Press pp. 7-8. ISBN 978-0-262-13445-

3 Campbell, W. Keith; Sedikides, Constantine; Reeder, Glenn D.; Elliot, Andrew J. (2000). “Among friends? An examination of friendship and the self-serving bias”. British Journal of Social Psychology.