System justification bias

ahmed-zayan-RlLP5fUh2m0-unsplash

“Nee echt, ik ben er blij mee!”

“Ja, dat hoort er gewoon bij. Zo krijgen we een hechtere band als groep”, krijg ik als antwoord wanneer ik aan een vriend vraag: “Maar waarom?” Hij vertelde me grijnzend over de ontgroeningsweek voor een studentenvereniging die hij net had doorstaan. Daarbij moesten ze “zandkoekjes” maken. Dit is een activiteit waarbij men volledig gekleed de zee in rent om vervolgens over het strand te rollen tot je volledig met zand bedekt bent. “Maar waarom?” Omdat je dan een hechtere band krijgt met de rest van de mensen die ook nog dagen korrels uit alle hoeken en gaten aan het wassen zijn. Dat er intussen al studies zijn gedaan die aantonen dat je geen gezamenlijk vernedering hoeft te doorstaan om nader tot elkaar te komen1 (je kan ook bordspelletjes spelen) heb ik maar niet verteld. Ongetwijfeld zou dat alleen maar een even onbegrijpelijk antwoord opleveren. Het gaat namelijk niet over validiteit, maar over emotionele behoeftevervulling. Dit speelt vaker bij biases en zo ook bij de system justification bias.
 
 
We krijgen te maken met system justification bias wanneer we een systeem of status quo verdedigen, omdat we een deel van onze stabiliteit, zekerheid, en misschien zelfs eigenwaarde halen uit dit systeem2-3. Daardoor hebben we een belang bij de instandhouding en rechtvaardiging dat het systeem “juist en eerlijk” is; het systeem is als het ware onderdeel van onszelf zoals wij onderdeel uitmaken van het systeem. Wanneer de status quo bedreigd wordt creëren we een verhaal (vol met cognitieve dissonantie4-5) dat verklaart waarom dit zo gebeurt, maar waarom dat niet de schuld is van het systeem zelf. Vaak legt dat verhaal deze schuld neer bij bepaalde stereotypen. “Het ligt niet aan …, maar zij verpesten het.” Daar komt ook nog weleens zogenoemd victim blaming bij kijken. Daarin is het leed of de schade die een slachtoffer lijdt de schuld van het slachtoffer. Hij of zij had beter moeten weten of doen, dan was dit niet gebeurt en had het systeem niet gefaald.
 
 
Een voorbeeld daarvan zien we in landen waar men gelooft dat armoede een keuze is en je die situatie aan jezelf te danken hebt. Dat er zoveel sociale ongelijkheid is ligt niet aan het systeem maar aan de mensen zelf. Ook zien we deze bias vaak terugkomen in dystopische boeken als Utopia, Wij, Handmaid’s Tale, 1984 en A Brave New World: een maatschappij is overduidelijk een ongezonde afgeleide van een utopisch ideaal van de oprichters. En een overgroot deel van de inwoners rechtvaardigt het systeem in ruil voor een gevoel van relatieve veiligheid, of wegnemen van een angst voor represailles.
 
 
Iets dichterbij huis herkennen we system justification bijvoorbeeld in de bureaucratisering van overheidsorganisaties. Iedereen erkent dat een teveel aan regels en richtlijnen een averechts effect heeft op de kwaliteit van de dienstverlening. En toch is iedere keer het antwoord op een probleem wéér het aanscherpen van de regels en procedures. Daarin wordt paradoxaal genoeg de tekortkoming van het systeem erkent maar rechtvaardigen we ook via system justification dat het blijft voortbestaan. Daar komt bij dat onzekerheid ontstaat als we structurele verandering in deze situatie aanbrengen. Wanneer we dan een probleem moeten oplossen wat uit het systeem voortkomt kiezen we liever voor de snelle makkelijke optie dan voor de grote investering. Mogelijk hebben we daar te maken met hyperbolic discounting als volgende bias.
Referenties
https://universonline.nl/2017/09/22/vernederen-bij-ontgroening-creeert-geen-band

Jost, John & Toorn, Jojanneke. (2012). System justification theory. Handbook of theories of social psychology

Jost, John T., Mahzarin R. Banaji, Brain A. Nosek (2004). “A Decade of System Justification Theory: Accumulated Evidence of Conscious and Unconscious Bolstering of the Status Quo”. Political Psychology. 25 (6): 881–919

4 Jost, John T., Orsolya Hunyady (2002). “The psychology of system justification and the palliative function of ideology”. European Review of Social Psychology

Jost, John T. ; Brett W. Pelham; Oliver Sheldon; Bilian Sullivan (2003). “Social inequality and the reduction of ideological dissonance on behalf of the system: evidence of enhanced system justification among the disadvantaged”. European Journal of Social Psychology