Naïef Realisme

aditya-chinchure-fOORHDYaaZM-unsplash

“Iedereen is gek, behalve ik. En aan dat laatste twijfel ik soms ook.”

“Iedereen is gek, behalve ik. En aan dat laatste twijfel ik soms ook.” Dit mantra kreeg ik voorgeschoteld door een voormalig collega om mijn werkstress te relativeren. Grappig genoeg is het tegelijkertijd een eenvoudige beschrijving van de principes van Naïve Realism (naïef realisme) én een manier om de valkuilen ervan te vermijden.

Een praktijkvoorbeeld van naïve realism. We hebben het allemaal wel eens. In een gesprek of discussie vinden we het onvoorstelbaar dat de ander een bepaalde politicus een slechterik vindt. Want de ander heeft tenslotte toegang tot dezelfde informatie en leest dezelfde nieuwsberichten, toch? En door middel van logisch redeneren kan je toch niet anders concluderen dan dat die politicus op basis van zijn keuzes en karakter een goeierik is? En hé, misschien hebben we dan gelijk! Grote kans, echter, dat jouw beeld van de werkelijkheid (i.e. realism) wat kort door de bocht en gechargeerd is (i.e. naïve).

Naïve realism is een theoretisch principe dat (waarschijnlijk) ten grondslag ligt aan een aantal cognitieve biases. Dit theoretisch principe kent drie grondbeginselen:

  • Ik zie de échte wereld onbevooroordeeld. (“Iedereen is gek, behalve ik”)
  • Anderen zien dezelfde wereld als ik. Indien ze dezelfde informatie hebben en hun ratio gebruiken zullen ze tot dezelfde conclusies komen.
  • Iedereen die dat niet doet is irrationeel, bevooroordeeld of gewoon dom (“Iedereen is gek, behalve ik”).[1]

In het eerder genoemde voorbeeld geloven we, vanuit naïve realism, dat de ander hetzelfde beeld van de werkelijkheid heeft als wij. Maar dat is lang niet altijd zo!

Ok, dus dan erkennen we gewoon dat er ‘meerdere waarheden’ zijn en we leven happily ever after?[2] Misschien wel. Laten we in een gedachtenexperiment eens verder onderzoeken wat de werkelijke effecten van naïve realism zijn.

Neem de volgende situatie: Land X heeft gebied van Land Y ingenomen. Land X vind dat het gebied vanwege historisch precedent bij hen hoort. Land Y uiteraard niet. Indien beide zijden van de gesprekstafel volharden in hun versie van de werkelijkheid als enige versie (grondbeginsel 1, en 2), dan ontstaat er al gauw een vastgeroeste stellingname. Immers, als de gesprekspartner niet denkt als jij, dan is deze gek, irrationeel of biased (grondbeginsel 3). Daar ga je dus niet zo snel iets van aannemen[3]. Zonder elkaars standpunt verder te willen ontdekken en op waarheid te schatten, ontstaat de bias van valse polarisatie[4]. Wat ertoe leidt dat we elkaars standpunten al snel in extremis opblazen.[5] Zo ontstaan er onverenigbare ‘kampen’, die beide sterk geloven dat zij in hun recht staan. Lees: die sterk geloven dat hun werkelijkheid, de werkelijkheid is.

Het gedachtenexperiment: Vervang land X eens met ‘Israël’ of ‘Rusland’ en land Y met ‘Palestina (of Palestijns grondgebied afhankelijk van welk ‘kamp’ je bent)’ of ‘Oekraïne’. Welke gedachten komen er nu in je op? Is het a) een sterke voorkeur voor een bepaald ‘kamp’ met vaak sterke emoties en sentimenten vóór land X en tégen land Y, of b) een genuanceerder beeld en een wil om te onderzoeken?

Wij hebben geen waardeoordeel over de uitkomst van dit gedachtenexperiment. Wel geloven wij dat het loont om eens een goede ademteug te nemen, afstand tot je overtuigingen te creëren, en je te verplaatsen in diegene die een andere mening is toebedeeld. Welke feiten spreken er (stiekem) toch voor de gepercipieerde werkelijkheid van de ander? Misschien moet je moet hier even door de reactive devaluation bias heen, voordat je met een frisse blik kan kijken. Maar vanuit de ruimte die dan ontstaat worden schijnbaar onoverkomelijke verschillen soms ineens bespreekbaar. Kortom, beweeg jezelf eens iets meer richting uitkomst b). In feite zeg je dan tegen jezelf “Iedereen is gek, behalve ik. En aan dat laatste twijfel ik soms ook.”

En lukt het in de hitte van de strijd niet? Dan is er nog geen man overboord. Je kunt altijd op een later moment nog eens rustig reflecteren op wat er gebeurde. Misschien dat er tijdens het lezen al een voorbeeld in je op kwam waar naïve realism speelde! Maar, pas wel op. Want voor je het weet trap je in de hindsight bias.

Referenties

[1] Ross, L., Lepper, M., & Ward, A. “History of Social Psychology: Insights, Challenges, and Contributions to Theory and Application”, in Fiske et al. (2010). Handbook of Social Psychology (vol.1), Hoboken, New Jersey: Wiley.

[2] Filosoof Elke Wiss schrijft over ‘meerdere waarheden’ en het effect daarvan op een verdiepend gesprek in haar boek Socrates op Sneakers.

[3] Fundamental (Group) attribution error en reactive devaluation spelen hierin mee.

[4] False Polarization 

[5] Versterking van de polarisatie vindt onder andere plaats door een selective perception bias. Waardoor we informatie op (social) media sneller en makkelijker waarnemen die past bij een verwachting of bestaand beeld. En tegelijkertijd andere zienswijzen onderdrukken. Doordat algoritmen van social media dit concept onderkennen en versterken, ontstaat het zogenaamde ‘echokamer’ of ‘filterbubbel’ effect.